مقاله تجزیه و تحلیل زلزله کرمانشاه-سرپل ذهاب

تجزیه تحلیل زلزله کرمانشاه

تجزیه تحلیل زلزله کرمانشاه

تجزیه و تحلیل زلزله کرمانشاه-سرپل ذهاب و درس هایی که از آن نخواهیم گرفت…

تاریخچه ثبت زلزله در سرپل ذهاب

رسم نقشه زلزله های تاریخی در این منطقه حاکی از گذشته لرزه خیزی بالای این منطقه می باشد. زلزله تاریخی در منطقه مورد مطالعه رخداده است که حاکی از لرزه خیزی بالای این محدوده می باشد و تعداد 48 زمینلرزه در دوره اول دستگاهی به ثبت رسیده است. در ایستگاه سر پل ذهاب از سال 73 تا کنون در سال 2013 در روزهای 23 و 24 نوامبر دو زلزله با بزرگی 5.1 و 5.5 ریشتر با شتاب حداکثری 0.21 و 0.52 به ثبت رسیده است. این زمین لرزه توسط ۵٩ ایستگاه های شتابنگاری به ثبت رسیده است که بزرگترین شتاب مربوط به ایستگاه کرند – غرب با 262 سانتی متر بر مجذور ثانیه که در طول جغرافیایی 46.24 شرقی و عرض جغرافیایی 34.28 می باشد.

استـفاده رایگان و روزانــــه از خلاصـــه مقالات قرار گرفته در سـایت، اینــجا در کانال تـلـگرام آموزشی  تکنولوژی بتن و افزودنی

زمان و ابعاد زلزله کرمانشاه-سرپل ذهاب

در ساعت 21:48:16 مورخ 1396/08/21 به گزارش مرکز لرزه نگاری کشور و موسسه ژئوفیزیک، زمین لرزه ای به قدرت 7.3 دهم ریشتر با شتاب زیاد 0.7 ، ازگله در استان کرمانشاه را به مدت 11 ثانیه لرزاند. به گزارش مرکز لرزه نگاری و ژئوفیزیک کشور پس از بررسی داده های شتاب نگار آن منطقه که دو روز بعد به دست این مرکز رسید، این زمین لرزه در عمق 18 کیلومتری از سطح زمین در فاصله 4 کیلومتری ازگله و 34 کیلومتری تازه آباد ثبت شده است.

بیش از 100 میلیون نفر این زلزله را حس کردند و در دورترین نقاط در خراسان شمالی نیز امتداد زلزله در شتاب نگار ها ثبت شده است. پیش لرزه هایی با بزرگی 4.5 ریشتر حدود 43 دقیقه پیش از زمین لرزه اصلی و دو پیش لرزه خرد در ساعات 21:18 و 21:19 همان شب به ثبت رسیده است که باعث خروج بعضی از مردم از محل سکونتشان گردیده است. بدیهی است اگر سیستم لرزه نگار و دیتگاه ها بصورت آنلاین اطلاعات را در اختیار مرکز قرار می دادند و به مردم منطقه اطلاع رسانی و هشدار داده می شد تلفات انسانی به مراتب کمتر بود.(نیاز بیش از پیش استقرار سامانه های هشدار سریع و اطلاع رسانی یکپارچه و سریع در اینجا حس می شود.)

رفتارهای متفاوتی در ساختمان های منطقه شاهد هستیم. بررسی منطقه نشان می‌دهد که امتداد زلزله جنوب جنوب غرب به شمال شمال شرق می باشد، که عمده تخریب‌ها در منطقه شمال غرب سرپل ذهاب بعد از رودخانه و متمایل به سمت دشت ذهاب است و بیشترین تلفات و آمار فوت متعلق به این منطقه است. بر اساس برآورد های تخمینی میدانی، تخریب ساختمانی از کل 30500 ساختمان و واحد مسکونی موجود، 4500 واحد شهری و 11500 واحد روستایی با تخریب 100درصد و 14500 واحد شهری و روستایی قابل تعمیر با درصدهای متفاوت از تخریب می باشند.

زمین شناسی ایران

ایران ازنظر زمین‌شناسی به چند پهنه ساختار-سنگ شناختی مثل ایران مرکزی، زاگرس، شمال شرقی ایران، شمال غربی ایران، پهنه آذربایجان و… تقسیم می‌شود. ساختار رورانده و مرتفع زاگرس از مهم‌ترین این پهنه‌ها هستند و زاگرس از پویاترین این پهنه‌ها به حساب می‌آید که شامل گسل‌هایی چون صحنه، دورود، قلعه حاتم و… است. اغلب زمین لرزه های رخ داده دارای بزرگای کوچک تا متوسط می باشد و زمین لرزه های بزرگ زاگرس اغلب روی قطعات گسل اصلی عهد حاضر زاگرس رخ داده است که سامانه گسلی امتداد لغز راستگرد می باشد. نوار چین چین خورده – رانده زاگرس با طولی حدود 1500 کیلومتر از کوه های تاروس در جنوب شرق ترکیه تا گسل میناب در شرق تنگه هرمز در جنوب ایران امتداد دارد. زمین لرزه های زاگرس ،کم عمق می باشند و معمولا در 8 تا 15 کیلومتر از پوسته زمین رخ می دهند.

خصوصیات لرزه زمین‌ساختی زاگرس نشان می‌دهد که نسبت به پهنه‌های ساختاری دیگر، فراوانی لرزه در آن زیاد است و البته قدرت تخریب کمتری دارد. صفحه ایران مرکزی و عربی دائمأ به پهنه زاگرس فشار می‌آورد و علت رخ دادن زلزله‎های بیشتر در زاگرس نسبت به دیگر پهنه‎ها به این دلیل است و وقوع زلزله‌ها زیاد در این صفحه امری عادی است.

پس از رسم رخداد هایی که از سال 2006 تا به حال که در منطقه اتفاق افتاده است که حدودا 1043 زلزله با بزرگای بالای 2.5 که توسط مرکز لرزه نگاری کشوری ثبت شده است، منطقه ی مورد مطالعه منطقه بسیار فعال می باشد که با توجه به نزدیکی رومرکز زلزله و پسلرزه ها به گسل پیشانی کوهستان در نظر اول می توان آن را گسل مسبب این زمین لرزه دانست .

ایجاد پرتگاه 3 متری

این زون گسیختگی که دربر دارنده حرکات کششی لغزش در دامنه های خاکی بوده که در ۱۰ کیلومتری شمال شرق شهر سرپل ذهاب (خط مستقیم) واقع شده است و در مجاورت روستای مله کبود سمت شمال شرقی آن واقع است.

ایجاد پرتگاه 3 متری در زون گسیختگی

ایجاد پرتگاه 3 متری در زون گسیختگی

روستای مله کبود واقع در ارتفاع ۷۶۰ متری از سطح دریا، در جهت شمال شرق تا ارتفاع ۱۷۰۰ متری می باشد و مختصات جغرافیایی نقطه مرکز این زون گسیختگی بطول جغرافیائی ۴۵.۹۰۹ و عرض ۳۴.۵۳۶ درجه است.

زون گسیختگی روستای مله کبود زلزله کرمانشاه سرپل ذهاب

زون گسیختگی روستای مله کبود زلزله کرمانشاه سرپل ذهاب

تصویر بالا موقعیت زون گسیختگی در اثر زلزله کرمانشاه – سرپل ذهاب، حوالی روستای مله کبود را نشان می دهد.

میزان جابجائی قائم طرفین گسیختگی در برخی از نقاط به بیش از سه متر نیز بالغ می‌شود. طول گسیختگی برداشت شده حدود چهار کیلومتر و پهنای زون گسیختگی که بصورت خطوط کم و بیش موازی و طویل است بیش از یک کیلومتر ثبت شده است. چنین رخ‌نمویی از گسیختگی های خاک و لغزش سطحی در زمین در زلزله های پیشین ایران نادر و بدیهی است که این گسیختگی ها در اثر جنبش نیرومند زمین پدید آمده که نمود آن در سطح زمین و در لایه های سطحی بصورت گسیختگی های کششی و کنده شدن سطح زمین و جابجائی و پرتاب سنگ ها است.

امتداد گسیختگی شمال غرب – جنوب شرق بوده که در راستای گسل های منطقه است. این زون در ناحیه ای واقع می گردد که جانمائی پس لرزه ها نیز منطبق با آن است. این منطقه یکی از عمده ترین کانون رهائی تنش تکنونیکی منطقه در زلزله ۷.۳ کرمانشاه – سرپل ذهاب بوده و در این منطقه علاوه بر گسیختگی های خاک، از جا در آمدن سنگ ها، کنده شدن و متلاشی شدن زمین علاوه بر گسیختگی هایی که حالت رانش زمین را متصور می سازند، مشهود است. همچنین امتداد طویل گسیختگی و انطباق آن با پخش شدگی پس لرزه ها و جهت گسله های شناخته شده منطقه نشان می‌دهد که گسل مسبب زلزله نیز در هیمن راستا جابجائی عمده داشته و بیشترین اثرات جنبش زمین نیز در این مناطق رخ داده است.

تاریخچه زلزله در ایران

نگاهی به تاریخچه زلزله های ثبت شده در ایران می اندازیم تا بتوان درک بهتری از زمین شناسی ایران پیدا کرد.

زلزله سیلاخور در سال ۱۲۸۸ با بزرگای ۷.۴، ۸ هزار کشته و ۶۴ روستای تخریب شده. (دشت سیلاخور بزرگ‌ترین زمین هموار استان لرستان در غرب ایران است. این دشت وسیع که بیشتر مساحت شهرستان‌های بروجرد و دورود را دربرمی‌گیرد.)

زلزله لار در سال ۱۳۳۹ با بزرگای ۶.۷ و ۴۰۰ نفر کشته و تخریب ۷۵ درصدی شهر. (شهر لار در فاصلهٔ ۳۳۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر شیراز و ۱۹۰ کیلومتری شمال غرب بندرعباس قرار دارد. این شهر در حد فاصل شهرستان های داراب، جهرم، خنج، لامرد و استان هرمزگان واقع شده‌است.)

زلزله بوئین زهرا در سال ۱۳۴۱ با شدت ۷.۲ و ۱۰ هزار نفر کشته. (بوئین‌زهرا شهری است در بخش مرکزی شهرستان بویین‌زهرا استان قزوین ایران. این شهر در جنوب دشت قزوین و در ۵۰ کیلومتری مرکز استان واقع شده‌است.)

زلزله دشت بیاض در سال ۱۳۴۷ با بزرگای ۷.۴ و کشته شدن بیش ۱۰۵۰۰ نفر و تخریب ۶۱ روستا. (شهر خضری دشت بیاض از توابع شهرستان قائنات است و در شمال استان خراسان جنوبی واقع شده است.)

زلزله قیر در سال ۱۳۵۱ با بزرگای ۶.۹ و ۴ هزار نفر کشته. (قیر شهری است در در ۱۸۵ کیلومتری شهر شیراز مرکز استان فارس در جنوب ایران. این شهر در بخش مرکزی شهرستان قیر و کارزین قرار گرفته و مرکز شهرستان می‌باشد.)

زلزله طبس در سال ۱۳۵۷ با بزرگای ۷.۷ و ۱۹ هزار نفر کشته و تخریب ۱۶ روستا. (طبس مرکز شهرستان طبس، شهری کویری در غرب استان خراسان جنوبی ایران است.)

زلزله قائن در سال ۱۳۵۸ با بزرگای ۷.۱ و جان باختن ۱۳۰ نفر. (قائِن یا قایـِن یکی از شهرهای استان خراسان جنوبی و مرکز شهرستان قائنات در ایران است.)

زلزله رودبار و منجیل در سال ۱۳۶۷ با بزرگای ۷.۴ و جان باختن ۳۵۰۰۰ نفر. (مَنجیل از شهرهای شهرستان رودبار در استان گیلان در شمال مایل به غرب کشور ایران است.)

زلزله بم در سال ۱۳۸۲ با قدرت ۶.۵ و جان باختن بیش از ۴۰ هزار نفر. (بَم یکی از شهرهای استان کرمان در جنوب شرقی ایران است.)

زلزله ازگله در کرمانشاه در سال ۱۳۹۶ با بزرگای ۷.۳ و آمار تا کنون ۴۴۰ نفر کشته و آسیب دیدن بیش از 2000 نفر. (اِزْگِله شهری است در استان کرمانشاه ایران. این شهر در بخش ازگله از توابع شهرستان ثلاث باباجانی قرار دارد.)

مقاله تحلیل زلزله کرمانشاه

مقاله تحلیل زلزله کرمانشاه

وضعیت ساخت ساختمان ها

وضعیت ساخت و ساز در منطقه

در استان کرمانشاه 320 هزار واحد مسکونی بدون اسکلت و در حدود 70 هزار واحد مسکونی اسکلت دار وجود دارد. در استان کرمانشاه % 82 از ساختمانها از مصالح بنایی ساخته شده اند یا به عبارتی بدون اسکلت هستند. البته باید درنظر داشت که ساختمانهای ساخته شده از مصالح بنایی نیز چنانچه مطابق مقررات ملی ساختمان و استاندارد 2800 طراحی و اجرا شوند می توانند از مقاومت لرزه ای کافی برخوردار باشند. در حدود % 80 از ساختمانهای شهری( 211 هزارواحد) و % 93 درصد از ساختمانهای مناطق روستایی( 110 هزار واحد) استان کرمانشاه از مصالح بنایی ساخته شده است.در چنین ساختما نهایی در صورتی که کلافهای افقی و عمودی به تعداد کافی وجود داشته باشد، یکپارچگی سازهای تامین می گردد. متأسفانه ساختمانهای ساخته شده از مصالح بنایی در روستاها عمدتا از نوع بدون کلاف بوده و از پایداری لرزه ای کمی برخوردار هستند، همچنین وزن بالای مصالح مصرفی موجب افزایش نیروی جذب شده از زلزله و در نتیجه افزایش تلفات می گردد. در استان کرمانشاه بیش از یک میلیون و صدهزار نفر در واحدهای مسکونی بدون اسکلت سکونت دارند. در صورتی که شاخص کیفیت ساختمانها را به صورت نسبت ساختمانهای اسکلت دار به ساختمانهای بدون اسکلت درنظر بگیریم، این شاخص در کل استان کرمانشاه 0.21 است.

انتخاب نامناسب مناطق توسعه شهری

جنس نامناسب خاک و واقع شدن مناطق زلزله زده و آسیب دیده بر روی گسل، می‌تواند از دلایل تلفات در این زلزله باشد که خود این مساله نشان می‌دهد که متاسفانه جانمایی طرح‌های توسعه شهری بدون مطالعه جامع و واقعی صورت می گیرد و مناطقی نامناسب برای سکونت و توسعه شهر در نظر گرفته می شود.

البته دلایل کارشناسی مختلفی می توان برای توجیه و پنهان کردن دلایل سهل انگاری ها اضافه کرد. بعد از این حجم کنترل ها توسط نظام مهندسی ها، شهرداری ها و ناظرین … سازه‌های بسیاری در این حادثه فرو ریخته اند، اسکلت ساختاری در مسکن های مهر عملکرد مناسبی داشته اند اما سطح تخریب در دیوارها تاسف بار است و اگر بادبند‌ها و دیوارهای برشی در هر دو جهت ساختمان طراحی می‌شدند و اصول سازه‌ای در دیوارچینی رعایت می‌شد سطح تخریب دیوارهای بیرونی نیز به حداقل ممکن می‌رسید. در حالی که برای کنترل حرکت های جانبی دیوار ساده ترین کار از قدیم الایام مهار آن با میلگرد انتظار از ستون یا روش نبشی کشی استفاده می شد و در سال های اخیر الزام آیین نامه ای و وال پست و البته مصالح ملاتی مناسب با چسبندگی بالا در برخی ساختمان ها مرسوم شده است اما…

تحلیل لرزه ای

تحلیل خطر زلزله

تحلیل خطر زلزله (Seismic Hazard Analysis) همواره برای مهندسین عمران جزو زمینه های پر ابهام و خاص بوده و به علت پیچیدگی این روش ها فقط تعداد معدودی از طراحان سازه قادر به درک و انجام پروسه تحلیل خطر احتمالاتی برای یک ساختگاه هستند.

طراحی مقاوم در برابر زلزله، احداث سازه یا تأسیساتی است که بدون صدمات زیاد بتواند در برابر شدت مشخصی از لرزش‌ها دوام بیاوردند. این شدت لرزش با طیف طراحی زمین مشخص شده که در نهایت به کمک روش‌های تحلیل خطر زلزله برای یک محدوده جغرافیایی بدست می‌آید. با توجه به لرزه‌خیزی قسمت‌های عمده از کشورمان ضرورت تحلیل خطر لرزه‌ای ساختگاه سازه‌های مهمی مانند نیروگاه‌ها، سدها، پل‌ها و ساختمان‌های بزرگ کاملاً احساس می‌شود.

یکی از نشریه های معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور مربوط به تحلیل خطر زلزله می باشد که پیشنهاد میکنم آن را مطالعه بفرمایید. نشریه شماره 626 به نام راهنمای کاربردی انجام تحلیل خطر زلزله را اینجا دانلود کنید.

تحلیل لرزه‌ای زیر مجموعه‌ای از تحلیل سازه ها و بطور کلی محاسبه پاسخ یک سازه ساختمانی (یا سازه‌های غیر ساختمانی مانند پل و…) در برابر زمین‌لرزه است. این بخشی از روند طراحی سازه، مهندسی زلزله یا ارزیابی ومقاوم سازی سازه هایی است که در مناطق زلزله خیز باید احداث گردند.لذا تحلیل دقیق ومنطبق بر شرایط ایین نامه های معتبر جهانی ضرورت است.

برای طراحی سازه‌های مقاوم در برابر زلزله، شناخت جنبش وارتعاشات شدیدصفحه زمین زیر ساخت سازه که انتظار می‌رود در طول عمر مفید سازه رخ دهد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بهترین راه برای شناخت ویژگی های جنبش شدید زمین بستر سازه، بدست آوردن نمودار حرکت زمین از جمله شدت وبزرگی شتاب زمین در هنگام رویداد زمین‌لرزه‌های متوسط تا بزرگ می‌باشد . این امر بوسیله دستگاه شتابنگار موجود در محل و رخداد زمین‌لرزه در گستره نزدیک میسر می‌شود.

با توجه به اینکه برای طراحی سازه‌های مقاوم در برابر زلزله در مناطق لرزه خیز، نمی‌توان برای هر محل دستگاه شتابنگار مستقر نمود و در انتظار رویداد زمین‌لرزه‌ای در حوزه نزدیک به آن باقی‌ماند تا نسبت به ثبت نمودار ارتعاشات ورکوردی مناسب از انرژی سینتیک وجنبشی زمین اقدام نمود، لکن امروزه در مناطق لرزه خیز جهان نسبت به استقرار شبکه های شتابنگار و لرزه نگاری اقدام می شود تا پس از ثبت ارتعاشات نیرومند زمین، از تعداد زیادی زمین‌ لرزه‌ها در گستره این شبکه‌ها بتوانند با پژوهش های متعدد به نتایجی دست یابند که منتج به تهیه نقشه‌های پهنه بندی لرزه‌ای شود و پارامترهای این ارتعاشات زمین های زیر ساخت را بتوان برپایه این نقشه‌ها پیش بینی و برای بارگذاری طیف های زمین‌لرزه برروی سازه‌های مذکور از آن ها بهره مناسب دریافت کرد.

مهمترین خسارات سازه ای

  • یکی از بیشترین موارد تخریب و خسارات وارد شده مربوط به جدایی و ریزش نماهای ساختمان ها و ملحقات آنها به علت عدم رعایت ضوابط کامل در اتصال آنها به جداره ساختمان می باشد، که در مناطق شهری بعنوان یکی از شایع ترین الگوهای خسارت تلقی میگردند دارای مصالح متنوع و غیرهمگون می باشند، بعنوان بخش ضعیف ساختمان دچار آسیب جدی در اثر ارتعاشات زلزله شده و جدایی و ریزش در آنها رخ خواهد داد.
  • خسارات وارد شده به المان های غیر سازه ای همچون میانقاب ها، دیوارهای پیرامونی و ملحقات و تجهیزات وابسته و عدم اتصال مناسب دیوارها و اسکلت ساختمان مبتنی بر ضوابط آیین نامه ای که موجب حرکت، ترک خوردگی، واژگونی و ریزش دیوارها و ملحقات آنها می گردد.
  • از انواع آسیب های ایجاد شده مربوط به تخریب پوشش ها در ساختمان از جمله مصالح اندود سقف و دیوارها می باشد. در این نوع از تخریب که به دلیل غلبه نیروی ناشی از ارتعاش بر پیوستگی محدود بین مصالح اندود و مصالح پرکننده المان هایی چون سقف و ودیوارها در ساختمان ها بوجود می آیند، شاهد ریزش مصالح اندود و پوشش ها در ساختمان (داخلی و خارجی) هستیم. (فروریزش مصالح پوشش سقف در بیمارستان امام خمینی ره )
  • الگویی غالب در آسی بهای وارده به ساختما نهای منطقه ترک های ایجاد شده در جداره ساختمان ها ناشی از بروز برش، بلندشدگی، جداشدگی مصالح و یا جابجایی دیوارها می باشد.
  • بحرانی ترین الگوی تخریب ضعف المان و یا ضعف در اتصالات المان های حیاتی سازه همچون ستون ها، تیرها و بادبندهاست که بحرانی ترین وضعیت در این فاز منجر به عدم ایستایی سازه و همچنین واژگونی مجموعه المان ها خواهد گردید.

نویسنده و گردآورنده: علیرضا بهلولی

10 خط برداشت آزاد

  1. مسئولین گفتند: «غافلگیر شدیم!»
  2. حال اگر در تهران زلزله بیاید، چه می‌شود؟
  3. در مدیریت بحران کار جمعی هماهنگ یا تک‌روی؟؟
  4. مناطق بحرانی، سایت گردشگری است یا آتلیه عکاسی؟!
  5. این مردم فوق‌العاده‌، چرا هلی‌کوپتر شخصی نداشتند بفرستند کمک؟!
  6. آموزش مدیران بحران زده علاوه بر نیاز آموزش مدیریت بحران در مدارس!!
  7. اعتماد به علی دایی، صادق زیباکلام و … یا بی‌اعتمادی به برخی نهادها و سازمان‌ها؟
  8. کانون زلزله در عراق یا ایران؟؟ چرا در خاورمیانه کسی مسئولیت زلزله را هم بر عهده نمی‌گیرد!
  9. مگر نه اینکه پیش از زلزله پیشلرزه اتفاق افتاده بود!! پس چرا هشدار به مردم منطقه داده نشد تا تلفات شاید کمتر شود؟
  10. زلزله کرمانشاه درسی به ما داد: ما درس نمی‌گیریم. صرفاً تکرار می‌کنیم.

مجموعه مشاور ای آر بی کریت مشاور تخصصی بتنملاتافزودنی های شیمیایی بتن و ملات و مواد شیمیایی ساختمان، به عنوان یکی از تخصصی ترین مشاوران بتن، به مشاوره بتن پیمانکاران ابنیه و سازه های بتنی مانند سد و پل و … می پردازد. همچنین این مجموعه در راستای خط مشی حرفه ای خود به مشاور بتن و ملات در کارخانه های بتن آماده، قطعات بتنی آماده پیش ساخته، سنگ های مصنوعی، بلوک های سیمانی و قطعات بتنی دکوراتیو تبدیل شده است.

بتن ترکیبی است از سنگدانه، سیمان، آب و اندکی شعور. 

پدر بتن ایران زنده یاد استاد بزرگوار دکتر مهدی قالیبافیان 

×